Beşparmak Grubu panelinde 'Egemen Eşitlik ve Eşit Statü' tartışıldı

Beşparmak Düşünce Grubu, “Neden Egemen Eşitlik ve Eşit Uluslararası Statü?” başlıklı panel düzenledi. Panelin moderatörlüğünü grubun Genel Koordinatörü M. Ergün Olgun yaptı. Kıbrıs Türk Tarih Kurumu Başkanı İsmail Bozkurt, Kıbrıs sorununu 1950, 1963 veya 1974 ile sınırlamanın doğru olmadığını, tarihsel köklerinin yüzyıllar öncesine uzandığını söyledi; 1960 ortaklığının Enosis anlayışı karşısında zaafa uğradığını ve Rum tarafının adanın tek sahibi olduğu saplantısından kurtulmasının zor olduğunu belirtti, egemen eşitlik ve eşit statü zemininde uzlaşı mücadelesinin sürmesi gerektiğini vurguladı. Prof. Dr. Sadi Çaycı, Kıbrıs’taki devlet yapılarını uluslararası kamu hukuku açısından değerlendirdi; Zürih ve Londra Antlaşmaları ile 16 Ağustos 1960 tarihli Kuruluş, Garanti ve İttifak Antlaşmalarının iki toplumlu, eşit ortaklığa dayalı anayasal düzenin temelini oluşturduğunu, belirleyici kırılmanın Aralık 1963 olduğunu söyledi ve Türkiye’nin 20 Temmuz 1974 müdahalesini Garanti Antlaşması’nın 4. maddesi bağlamında “self‑help/bizzat hak alma” çerçevesinde ele aldı. Çaycı ayrıca “Kıbrıs uyuşmazlığı 1974’te başlamamıştır. 1974, sonuçtur” ifadesini kullandı ve kuzeydeki durumun da güney kadar fiili olduğunu, ortaya çıkan tablonun Kıbrıs Türk toplumu sorumluluğunda olmadığını belirtti. Dr. İlkay Türkeş Yuşan, konuyu Doğu Akdeniz’deki güvenlik rekabeti, enerji politikaları ve değişen ittifak ilişkileri bağlamında değerlendirdi; Güney Kıbrıs Rum Yönetimi’nin ABD, Fransa, Yunanistan, İsrail ve diğer aktörlerle geliştirdiği askeri ve güvenlik ilişkilerinin adayı bölgesel rekabetlerin içine çektiğini, İngiliz üslerinin bölgesel operasyonlarda kullanımının ve yabancı güçlere sağlanan imkanların GKRY’yi bir harekat üssüne dönüştürdüğünü söyledi. Yuşan, egemen eşitlik ve eşit statünün müzakereden önce oluşturulması gerektiğini vurguladı ve gelinen noktada “tek ada, iki devlet gerçeği”nin uluslararası alanda kabulünün dış politikanın hedeflerinden biri olması gerektiğini ifade etti. Doç. Dr. Hasibe Şahoğlu ise Kıbrıs meselesini günümüzde devam eden siyasi, hukuki, güvenlik ve jeopolitik bir gerçeklik olarak niteledi; meselenin yalnızca iki halk arasındaki bir uyuşmazlık olmadığını, çözüm arayışında tarafların siyasi statülerinin temelinin önem taşıdığını belirtti. Şahoğlu, federasyonun yapısal açıdan güven eksikliği, nüfus ve ekonomik güç farklılıkları, veto mekanizmaları ve ortak siyasi iradenin yetersizliği nedeniyle istikrarsızlık riski taşıdığını, iki ayrı siyasi iradenin varlığının kabul edilmesi ve karşılıklı saygıya dayalı bir ilişki modelinin kurulması gerektiğini kaydetti.